M.Ö. Dönem Knidos Ticari Amforaları

................
VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)

2200 yıl önce Knidos’ta da işler iyi gitmiyordu. Ekonomi gemisi batmış ve Akdeniz’in en derin sularına gömülmüştü. Denizaşırı yatırımlardan zarar eden kentte üretim ve ticaret durmuştu..

O zamanlarda insanlar borçlarını İMF ‘ye, Derviş’e ve Allaha havale etmediklerinden Televolelerle de avutulmadıklarından durum gerçekten kritikti. Homeros yaşasaydı sanıyorum şehrin durumunu şöyle özetlerdi. ‘Hani gülparmaklı şafağın aydınlığını nasıl örterse kara bulutlar. Hani nasıl avına sarılırsa yılan, ve nasıl çökerse kabus, yüreklere. İşte öylesine çöktü, umutsuzlukta, bu soylu ve güzel kentin üstüne..’ Oysa şehir daha düne kadar zengin ve mutluydu. Dünyanın en büyük matematikçisi ve gökbilimcisi Eudoksos (M.Ö. 4. yy.) Knidosluydu. Dünyanın 7 harikasından birini, İskenderiye fenerini yapan büyük mimar Sostratos’ta Knidosluydu. Strabona göre; denizden bakınca tiyatro basamakları gibi teraslar üstüne kat kat yükselen kentin beyaz mermerden görkemli binaları göz kamaştırıyordu.

Bugünkü Datça’dan, Tekir Burnuna yeni taşınan kent ayrıca korunaklı (ve 10 m’lik bir kanalla birbirine bağlı) 2 limana sahipti. Kent en büyük ihracatını amforalarla Mısır-Delos ve Atina’ya yapıyordu.

İkibin küsür yıl sonra Atina amforasında yapılan kazılarda ortaya çıkacak 30 bin mühürlü Knidos Amforası kulpu da kentin üretim yeteneğinin kanıtıydı.Her neyse olan olmuş, Knidos bunca refahtan sonra biranda yoksulluğa düşmüştü.

Bthinya kralının teklifi de işte tam bu sırada şehre ulaştı. Kral mesajında kısaca, Knidosluların tüm borçlarını ödemeye ve onları da kurtaracak bir parayı vermeye hazır olduğunu bildiriyordu.

Knidos Yarımadası

Bir tek şey istiyordu kral Knidoslulardan. Knidos Afrodit’ini…O Afrodit heykeli ki antikçağın Fidyas ve Skopas’la birlikte en ünlü heykeltraşı sayılan Praksiteles’e (M.Ö. 4.yy.) yaptırılmış ve heykelin çıplak güzelliği tüm dünyada yankılanmıştı. Özellikle bu heykeli görmek için – hacca gider gibi-birçok gemici, gezgin, tarihçi, sanatçı, ve soylu Knidos’a geliyordu.Heykeli gören herkes büyüleniyor ve ona aşkla tapanların sayısı her gün daha da artıyordu.

Bu heykel antikçağdaki ilk çıplak tanrıça heykeliydi. Ve heykel yine ilk kez dört tarafından görülebilecek şekilde yontulmuş ve kendi adını taşıyan tapınağın ortasına yerleştirilmişti.(Tapınak kült heykellerinin sırtları duvara yapışıktır ve genelde yontulmazlar, heykellerde tapınağın dip ve karanlık kısmına yerleştirilirlerdi) Teklif Knidos’u karıştırdı. Ve ikiye böldü.

Teklif kimine göre ahlaksız bir teklif, kimine göre de kurtuluşun teklifiydi. Knidoslular işin içinden çıkamadılar. Halk oylaması yapmaya karar verdiler. Oylama yapıldı. Ve karar açıklandı.. Seçimi Knidos Afrodit’i yani aşk ve güzellik kazanmıştı..

Şimdi yazının burasına kadar gelen bir okuyucu, -Ya kardeşim sen bize masal mı anlatıyorsun? , yoksa amforalar için yem mi atıyorsun? Dese. Ben itiraz etmem. Varsayalım ki yem atıyorum. Bilirsiniz yem atılmadan balık tutulmaz ve maksat hasıl olmaz. Ama kabul edin ki burada kullandığım yem bilgidir. Meraklandırıcı bilgi, iştah açıcı bilgi, öğretici bilgidir. Ayrıca bu bilgi masal değil, yaşadığımız toprakların ibret dolu destanları ve gerçek yaşam öyküleridir. Zaten şunu en baştan söyleyeyim ki bir amforanın kimliğini, onun ait olduğu tarih ve coğrafyasından soyutlayamazsınız.

Örneğin bir ülke özgürken amfora form geleneği böyledir de, işgale uğrayınca şöyle olabilir. Mühürleri değişebilir. Hatta aynı ülke ekonomik veya siyasi bir birliğin içine girince hacimsel standartlarını değiştirebilir. Ama bence ticari amforalara asıl şu gözle bakmaya yarar vardır. Bunlar adı üstünde ticari amforalardır. Ve Ticaretin birebir gerçek tanıklarıdır. Eğer insanlık tarihinin röntgeni çekilebilseydi çıkan filmde (savaşların-buluşların, göçlerin-keşiflerin, çöküş ve zenginliklerin gerisinde) sadece ticareti görecektik.

Dolayısıyla bir amforaya böylesi geniş bir açıdan bakmak hem ufkumuzu açacak hem de onları daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır. Haa; bazıları da bunları-her eve lazım olmayan-gereksiz bilgilerden sayabilir. Onlara da kültürün böylesi farklı damlalardan oluşmuş koca bir deniz olduğunu anlatmak zorunda değilim tabi ki.. Bir Knidos amforasını diğer amforalardan ayıran en belirgin özellik sivri diplerinin etrafında bilezik şeklindeki çıkıntılı dairesel halkalardır. Nasıl lesbosların kulp bitiminde sıçan kuyrukları, nasıl Kosların yarık kulpları varsa, dipteki bu bilezikte Knidosların özel bir simgesidir.

Knidos şarapları antik çağın ünlü ve aranan şarabıydı. Fiyatları da kalitesine göre ucuz sayılırdı. Pek kimse bilmez ama Knidos sirkesi de en az şarapları kadar tanınmıştı, ve dış pazarlarda aranırdı.Tarihçiler, Knidos sirkesi ancak Mısır’ın ünlü sirkesi ile kıyaslanabilirdi derler.

‘Acaba bu sirkeler hangi amforalarla pazarlanıyordu’? Knidoslular tarihleri boyunca, bağcılığa büyük önem verdiler.Bu taşlık ve kıraç minik yarımadayı teraslama yöntemi ile verimli hale getirdiler. Ve son derece kaliteli üzümler yetiştirdiler. Bugün bile dikkatle bakan gözlerin bu üzüm teraslarını hala görebildikleri söylenir.

Knidos’ta M.Ö. 5.yy.’da başlayan bu bağcılık ve ona bağlı olarak amfora yapım geleneğinin 1000 yıldan fazla sürmüş olması gerekir.Knidos diğer Ege adaları ve kıyılarının aksine Karadeniz ülkeleriyle hemen hemen hiç ticaret yapmadı. Bunun nereden mi biliyorum.?

Kalkan troluyle yıllarca Karadeniz’in altını üstüne getiren Temel reislerin ağlarına hiç Knidos amforası takılmadığı için biliyorum. Dolayısıyla benim koleksiyonumda en az bulunan amfora da Knidos amforasıdır. Yunanlıların Dor soyundan olan Knidoslular M.Ö. 6. yy.’da Harpagos Komutasındaki güçlü Pers ordusuna boyun eğdiler.

Tarihleri boyunca değişik güçlerin etkisinde kalan Knidos, M.Ö. 2 yy.’da Roma egemenliği girdi. Bu dönem Knidos amforalarının (Roma geleneklerine uygun olarak) 2 kulplarına da mühür vurulmuştur.

Mustafa Aydemir
info@mustafaaydemir.com
Deniz Magazin Dergisi Mart – Nisan 2002 Sayı:51

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0 (from 0 votes)

600true thumbnails bottomright 300true 800none
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1243
     SedenErdi
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1286
     AliNasman
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1296
     SelmaUca
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1294
     TuncayTanriverdi
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1299
     Selimsidali
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1284
     SelcenTaninmis
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1175
     CenkSahin
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1166
     UmutDincer
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1173
     HaldunSevel
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1168
     Slide11
  • 5000 fade true 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1177
     SGYELKENEnglish
  • 5000 fade false 30 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?cat=1310
     Slide12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

600true dots under 150true 800https://www.sualtigazetesi.com/wp-content/plugins/thethe-image-slider/style/skins/white-square-2
  • 7000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?p=123813
     DunyaSampiyonu
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?p=123304
     AtlantikGecisi
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/yelkenci-turkiye-butun-bolumler/
     YelkenciTurkiye
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?p=123982
     GulinBozkurt
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?p=124350
     DunyaUcuncusu
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/?p=124603
     DerinBaytur
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/ali-poyraz-ozdemir-balkan-sampiyonu/
     AliPoyrazOzdemirBalkaSampiyonu
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/ejder-ginyol%e2%80%99dan-gold-cup%e2%80%99ta-birincilik/
     EjderSampiyon
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/rsx-kadinlar-sinifinda-2020-tokyo-olimpiyat-oyunlari%e2%80%99ndayiz/
     DilaraUralp
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/interview-with-ecem-guzel/
     EcemGuzel
  • 5000 fade false 60 bottom 0 sualtigazetesi.com/second-wind-onne-van-der-wal/
     SecondWind
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/no-ordinary-women/
     NoOrdinaryWomen
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/banu-oney-ile-denizden-denize-marmarisden-seattlea-yelkenli-tekne-ile/
     BanuOneyileDENIZDENDENIZE
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/yasamin-nereyinde-duruyoruz-dilek-ergul/
     DilekErgul
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/the-bodrum-cup-turkiyeyi-yelkencilik-dunyasinda-temsil-etti/
     TheBodrumCup
  • 5000 fade false 60 bottom 0 https://www.sualtigazetesi.com/life%E2%80%99s-daring-adventure/
     Life’sDaringAdventure

https://www.sualtigazetesi.com/wp-content/uploads/2015/04/Untitled3.jpg