Bilim insanları, Arktik deniz buzunun kaybının tahmin edilenden çok daha kötü olabileceğini keşfetti

Nature Geoscience dergisinde yayınlanan bulgular , Birleşik Krallık ve Avrupa’nın diğer bölgelerindeki kış hava koşulları için de önemli sonuçlar doğurabilir.

Arktik buz kaybıyla ilgili dikkatlerin büyük bir kısmı, yaz aylarındaki deniz buzunun dramatik geri çekilmesine odaklanmıştır. Ancak kış buzu, iklim modellerinin soğuk aylarda Arktik’i ne kadar buzun kaplayacağını tahmin ederken en büyük farklılıkları göstermesine rağmen, çok daha az incelenmiştir.

Kuzey Kutbu Kış Buzlarının Küresel Hava Durumu İçin Önemi

Kış aylarındaki deniz buzu, okyanustan atmosfere kaçan ısı ve nem miktarını kontrol ederek Arktik’in çok ötesindeki hava durumunu etkiler. Buz örtüsündeki azalma, Birleşik Krallık, Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’da daha soğuk kışlar ve artan kar yağışıyla ilişkilendirilmiştir.

Son gözlemler, Arktik’in değişen koşullarını da ortaya koydu. Mart 2025’te kış deniz buzunun yıllık maksimum yayılımı, modern izleme başladığından beri kaydedilen en düşük seviyeye ulaştı. Arktik, 2026’da bu rekoru tekrar yakaladı.

Gelecekteki buz kaybına ilişkin tahminleri iyileştirmek için, Cambridge Üniversitesi ve Meksika’daki Centro de Investigación en Matematicas (CIMAT) bilim insanları, Arktik Okyanusu’nun altında korunmuş kanıtlara yöneldiler.

Ekip, deniz buzunun içinde yaşayan algler tarafından üretilen kimyasal bir belirteç içeren türünün en büyük veri tabanını oluşturdu. Kanıtlar, yaklaşık 6.000 yıl önce, Dünya’nın yörüngesindeki küçük değişikliklerin daha az buz örtüsüne sahip daha sıcak bir Arktik bölgesi yaratmasına yardımcı olduğu Orta Holosen döneminde biriken tortu örneklerinden elde edildi.

Bu eski koşullar, Arktik deniz buzunun ısınmaya nasıl tepki verdiğini araştırmak ve günümüz iklim modellerinin bu tepkiyi doğru bir şekilde temsil edip etmediğini test etmek için değerli bir fırsat sunuyordu.

Antik Okyanus Tortulları İklim Modellerinin Gözden Kaçırdığı Şeyleri Ortaya Çıkarıyor

Araştırmacılar, deniz buzlarıyla ilişkili algler tarafından üretilen IP25 olarak bilinen bir biyobelirtecin konsantrasyonlarını incelediler. Bu ölçümleri, açık sularda yaşayan organizmaların geride bıraktığı diğer kimyasal belirteçlerle birleştirerek, binlerce yıl öncesine ait Arktik buz koşullarını yeniden oluşturmayı başardılar.

Ardından, bu yeniden oluşturulmuş verileri, aynı antik dönem için 27 iklim modeli tarafından üretilen simülasyonlarla karşılaştırdılar.

Araştırmacılar, Bayes ağırlıklandırması adı verilen istatistiksel bir yöntem kullanarak, tarihsel kanıtlarla daha yakından eşleşen modellere daha fazla önem verdiler. Daha az doğru performans gösteren modeller ise nihai tahminler üzerinde daha az etkiye sahip oldular.

Deniz buzunu kontrol eden temel fiziksel süreçler farklı iklim koşullarında tutarlı kaldığı için, ekip bu ağırlıkları hem yakın geçmişin hem de geleceğin simülasyonlarına uygulayabildi.

Bu karşılaştırma önemli bir sorunu ortaya çıkardı: İklim modelleri topluca, eski kanıtların desteklediğinden daha fazla kış deniz buzu öngörmüştü.

Cambridge’deki Scott Kutup Araştırma Enstitüsü’nden baş yazar Crystal Fu, “Model ağırlıklarını tarihsel simülasyonlara uyguladığımızda, pozitif sapmayı tamamen ortadan kaldırdık,” dedi. “Geleceğe yönelik tahminler de benzer şekilde, önceki tahminlerden yaklaşık bir milyon kilometrekare daha düşük çıkıyor.”

Daha Doğru Arktik Buz Tahminleri Belirsizliği %85 Oranında Azaltıyor

Bilim insanları Dünya’nın eski iklimleri hakkında önemli miktarda kanıt topladılar, ancak bu bilgileri güvenilir tahminlere dönüştürmek hala zor. Hem tarihsel yeniden yapılandırmalar hem de geleceğe yönelik iklim simülasyonları, doğrudan karşılaştırmaları zorlaştıran belirsizlikler içeriyor.

Fu, “Bilim camiası son on yıllarda çok sayıda paleoklimat kaydı topladı, ancak her iki uçta da belirsizlik olduğu için bu kayıtları doğrudan geleceğe yönelik tahminlerle ilişkilendirmek zorlu bir görev olmaya devam ediyor,” dedi.

Ekibin yeni yaklaşımı, bu belirsizlikleri önemli ölçüde daraltarak, bazı tahminlerde olası sonuç aralığını %85’e kadar düşürdü.

CIMAT’tan ortak yazar Marco Aquino-López, “Geçmişten elde edilen kanıtları kullanarak, Arktik kış deniz buzunun nerede kaybolma olasılığının daha yüksek olduğuna dair daha güvenilir haritalar üretebiliyoruz” dedi. “Bunlar bize, önümüzdeki on yıllarda Arktik’in nasıl görünebileceğine ve ne kadar belirsizliğin kaldığına dair çok daha net bir tablo sunuyor.”

Fu, Holosen döneminin ortalarında meydana gelen ısınmanın, günümüzdeki ısınmaya neden olan insan faaliyetlerinden ziyade Dünya’nın yörüngesindeki değişikliklerden kaynaklandığını, ancak deniz buzunun yükselen sıcaklıklara verdiği tepkinin de aynı temel fiziksel prensiplere dayandığını vurguladı.

“Isınmanın doğal bir değişimden mi yoksa insan faaliyetlerinden mi kaynaklandığı önemli değil: eğer ısınırsa, deniz buzu eriyecek,” 

Arktik Buz Kaybı Avrupa İçin Daha Geniş Kapsamlı Sonuçlar Doğurabilir

Bu bulgular, Arktik deniz buzunun ortadan kaybolmasının ötesine uzanan sonuçlar doğurabilir.

Araştırmacılar, geliştirdikleri model ağırlıklandırma yöntemini yağış tahminlerine uyguladıklarında, mevcut iklim modellerinin Güneydoğu Grönland’daki gelecekteki kar yağışını ve Akdeniz bölgesindeki yağış miktarını da hafife alabileceğine dair belirtiler buldular.

Grönland’da artan kar yağışı, Grönland buz örtüsünün istikrarını etkileyebilirken, Akdeniz’deki artan yağışlar da Güney Avrupa’daki gelecekteki sel risklerini etkileyebilir.

Bu potansiyel etkiler, ısınan Arktik’in sonuçlarının mevcut tahminlerin gösterdiğinden daha kapsamlı olabileceğini düşündürmektedir. Yeniden gözden geçirilmiş simülasyonlar, araştırmacılara bu riskleri incelemek ve değişen Arktik koşullarının başka yerlerdeki hava durumunu nasıl etkileyebileceğini anlamak için daha net bir temel sunmaktadır.

Araştırma kısmen ABD Ulusal Bilim Vakfı ve Cambridge Trust tarafından finanse edilmiştir. Crystal Fu, Cambridge’deki Girton Koleji’nin bir üyesidir.