Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir

A.Sezai Oz
A.Sezai Oz

BİR SEZON DAHA BİTERKEN…

 
Muğla’da bir turizm sezonunun daha sonuna geliyoruz. Yine milyonlarca insanı ağırladık; oteller doldu, yollar kalabalıklaştı, kentlerimiz dünyanın dört bir yanından gelen insanlara ev sahipliği yaptı. Şimdi sezonun ardından yalnız kaç turist geldiğini, otellerin ne kadar dolduğunu ya da ne kadar gelir elde edildiğini konuşmak yerine biraz daha zor bir soruyu sormanın zamanı: Muğla daha fazla turist ağırlayabilir mi değil, Muğla bu büyümeyi daha ne kadar taşıyabilir?
 
Son yıllarda yapılan akademik çalışmalar da sahadaki gözlemlerimiz de aynı yere işaret ediyor. Turizmin geleceğini yalnız turist sayısı ve elde edilen gelir belirlemiyor. Su, orman, kıyılar, çevrenin niteliği, ulaşım ve altyapı en az bunlar kadar önemli. Üstelik Karya’dan Likya’ya, Knidos’tan Kaunos’a, Stratonikeia’dan Letoon’a, Beçin’den Kayaköy’e uzanan olağanüstü tarih ve kültür coğrafyamızın turizmdeki karşılığının hâlâ potansiyelinin gerisinde olduğunu düşünüyorum.
 
2026’ya geldiğimizde önümüzde açık bir gerçek var: Muğla büyüyor, turizm büyüyor, yatırımlar büyüyor; fakat Muğla’nın üzerindeki nüfus ve kullanım baskısı da büyüyor.
 
Burada önce hakkını teslim etmemiz gereken bir durum var. Muğla’da yatırım yapılmıyor değil. Büyükşehir Belediyesi ve MUSKİ su, kanalizasyon, arıtma, yol ve ulaşım alanlarında ciddi yatırımlar gerçekleştiriyor. Rakamlar da değişimin boyutunu gösteriyor. MUSKİ’nin 2024’te yaklaşık 4,5 milyar lira olan bütçesi bugün 16,6 milyar liraya ulaşmış durumda; bunun yaklaşık yarısı yatırıma ayrılıyor. Büyükşehir’in yatırım bütçesi de iki yılda yüzde 85 artarak 10,7 milyar liraya çıktı. Sosyal desteklerde ise 2024’te 36,7 milyon lira olan destek tutarının ardından, 2026 için yaklaşık 152 milyon liralık bütçe ayrıldı. Kısacası altyapıya, yatırıma ve sosyal desteğe ayrılan kaynak belirgin biçimde büyüyor. Bunların karşılığının bu sezon sahada gözle görülür biçimde hissedildiğini de teslim etmek gerekir. Geçmiş yıllarda özellikle yoğun sezonda karşılaştığımız bazı sorunların azalması önemlidir.
 
Merkezi idarenin Muğla’daki yatırımlarını da aynı açıklıkla görmek gerekiyor. Sağlıktan ulaşıma, sudan eğitime kadar farklı alanlarda kamu yatırımları sürüyor. Hastaneler, karayolu ve su yatırımları ile diğer projeler bu bütünün parçaları. Dolayısıyla kimin yaptığı üzerinden yürüyen bir tartışmaya sıkışmanın Muğla’ya hiçbir faydası yok. Merkezi idarenin de yerel yönetimlerin de yatırımı aynı kentin geleceğine hizmet ediyor. Asıl mesele koordinasyondur.
 
DSİ’nin su yatırımı MUSKİ’nin şebeke planından, Karayolları’nın yatırımı kentin ulaşım planından, Sağlık Bakanlığı’nın hastane kapasitesi yazın katlanan nüfustan, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın turizm hedefleri Muğla’nın su ve taşıma kapasitesinden bağımsız düşünülemez. Bir kurum turizm kapasitesini büyütürken diğer kurum onun yaratacağı su ihtiyacını sonradan çözmeye çalışıyorsa; bir tarafta yeni yapılaşma planlanırken diğer tarafta arıtma ve ulaşım kapasitesi bunun peşinden koşuyorsa, yapılan yatırım ne kadar büyük olursa olsun bir süre sonra yalnız yeni açığı kapatmaya başlar.
 
Bu noktada Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras’ın taşıma kapasitesini, kontrollü büyümeyi, planlı gelişmeyi ve 13 ilçeyi birlikte değerlendiren yaklaşımını önemli buluyorum. “Dünya Kenti Muğla” vizyonunun asıl anlamının da burada ortaya çıkacağına inanıyorum. Çünkü dünya kenti olmak yalnız daha fazla turist ağırlamak değildir; büyümeyi yönetebilmek, kalkınırken doğayı koruyabilmek ve kamu kaynaklarını akılcı kullanabilmektir. Büyükşehir Belediyesi ile Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nin 13 ilçeyi kapsayan turizm çalışması da bu nedenle değerlidir. Muğla’yı yalnız kıyılarıyla değil; tarihi, kültürü, gastronomisi, tarımı, doğası ve kırsal potansiyeliyle birlikte düşünmek zorundayız.
 
Fakat bütün bu yatırımlardan sonra karşımıza değişmeyen bir gerçek çıkıyor: Altyapının kapasitesini artırabilirsiniz; doğal kaynakların kapasitesini aynı şekilde artıramazsınız. Yeni su hatları yapabilir, arıtma tesislerini büyütebilir, yeni yollar, hastaneler ve okullar yapabilirsiniz. Ama sonunda kullandığınız kaynak sınırlıdır. Su sınırlıdır, toprak sınırlıdır, kıyı sınırlıdır, orman sınırlıdır; Muğla’nın taşıma kapasitesi de sınırsız değildir.
 
Üstelik Muğla’nın meselesi yalnız yazın nüfusunun artması değildir. Muğla aynı zamanda geniş ve dağınık bir hizmet coğrafyasıdır. Bugünkü sistemde büyükşehir ilçe belediyelerine ayrılan genel bütçe vergi gelirleri payının dağıtımında nüfus yüzde 90, yüzölçümü yüzde 10 ağırlığa sahip. Yüzölçümünün hesaba katılması elbette önemlidir. Ama bu ölçü Muğla gibi bir coğrafyanın gerçek hizmet maliyetini ne kadar görebiliyor?
 
Yoğun nüfuslu bir kentte aynı uzunluktaki içme suyu veya kanalizasyon hattıyla çok daha fazla haneye ulaşabilirsiniz. Muğla’nın dağınık yerleşimlerinde aynı sayıda insana hizmet verebilmek için çok daha uzun altyapı ağlarını kurmak ve ayakta tutmak zorunda kalabilirsiniz. Dağlar, ormanlar, yarımadalar, koylar ve birbirinden kilometrelerce uzaktaki mahalleler hizmet maliyetinin gerçek parçalarıdır. Dolayısıyla mesele yalnız kaç kilometrekareye hizmet verdiğiniz değil, o coğrafyada bir kişiye hizmet götürmenin ne kadara mal olduğudur.
 
Muğla’nın farkı tam da burada ortaya çıkıyor: Muğla iki maliyeti aynı anda taşıyor; coğrafyanın dağınıklığından doğan mesafe maliyetini ve turizmin yoğunluğundan doğan kapasite maliyetini. Kışın uzak bir mahalleye birkaç yüz kişiye hizmet götürmek için kilometrelerce altyapıyı ayakta tutuyorsunuz; yaz geldiğinde ise özellikle kıyı ilçelerinde birkaç ay içerisinde katlanan nüfus için aynı sistemin kapasitesini büyütmek zorunda kalıyorsunuz.
 
Üstelik yazın ihtiyaç duyduğunuz arıtma tesisini, yolu, su şebekesini, toplu taşıma sistemini ve araç filosunu yalnız üç aylığına kuramazsınız. Yatırımını yapar, bakımını gerçekleştirir ve yıl boyunca hazır tutarsınız.
 
İşte bu nedenle yalnız kayıtlı nüfus üzerinden Muğla’nın gerçek yükünü ölçmek mümkün değildir. Muğla’nın kayıtlı nüfusunun yanında yaz nüfusu, ikinci konut nüfusu, günübirlik ziyaretçisi ve milyonlarla ifade edilen turist hareketliliği var. Ve hepsi aynı suyu, yolu, hastaneyi, kanalizasyonu, atık sistemini ve doğal kaynakları kullanıyor.
 
Dünyada da turizm kentlerinin geleceği artık bu açıdan tartışılıyor. Turizmin başarısı yalnız ziyaretçi sayısıyla değil; yerel halka bıraktığı değer, çevre üzerindeki etkisi ve oluşturduğu kamu maliyetinin nasıl karşılandığıyla birlikte değerlendiriliyor.
 
O halde Türkiye’de de turizm kentlerini diğer kentlerle tamamen aynı mali ve idari ölçülerle yönetmenin doğru olup olmadığını tartışmanın zamanı gelmiştir. Bu soru yeni de değil. TBMM’ye farklı dönemlerde turizm nedeniyle fiilî nüfusu artan belediyelerin merkezi bütçeden daha fazla pay almasını öngören teklifler verildi. Son yıllardaki tekliflerde de turizm yoğunluğunun bütçe paylarına yansıtılması ve turizmden doğan bazı gelirlerin hizmet yükünün oluştuğu yerel yönetimlere aktarılması tartışılıyor. Demek ki ortada yalnız Muğla’nın değil, Türkiye’nin çözmesi gereken yapısal bir mesele var.
 
Gerekirse turizm kentleri için özel yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Kayıtlı nüfusun yanında fiilî nüfus, turizm yoğunluğu ve coğrafi hizmet maliyeti de kamu kaynaklarının dağıtımında dikkate alınmalıdır. Belki de Türkiye’nin artık bir “Turizm ve Coğrafi Hizmet Maliyeti” ölçüsünü tartışmasının zamanı gelmiştir. Çünkü kamu maliyesinde adalet herkese aynı miktarda para vermek değil, aynı hizmeti verebilmek için kimin ne kadar maliyete katlandığını da görebilmektir.
 
Bunun yanında turizmin ürettiği gelirin nasıl paylaşıldığını da konuşmak zorundayız. Muğla ülkeye döviz kazandırıyor, istihdam yaratıyor, vergi üretiyor ve Türkiye’nin dünyaya açılan en önemli turizm kapılarından biri oluyor. Buna karşılık bu ekonomik hareketliliğin oluşturduğu su, kanalizasyon, yol, ulaşım, atık, çevre ve diğer hizmet maliyetlerinin önemli bölümü burada ortaya çıkıyor.
 
O halde yalnız gelirin nerede toplandığını değil, maliyetin nerede oluştuğunu da hesaba katmalıyız. Konaklama vergisi ve turizmden doğrudan kaynaklanan diğer gelirlerin belirli bir bölümünün o turizm kentinin suyuna, arıtmasına, ulaşımına, çevresine ve kültürel mirasının korunmasına dönmesi tartışılabilir. Bu bir ayrıcalık talebi değil; yükün olduğu yere kaynağın da adil biçimde dönmesi talebidir.
 
Ama burada çok önemli bir sınır var. Muğla’ya daha fazla para göndermek tek başına çözüm değildir. Çünkü para yeniden dağıtılabilir; doğal kaynak yeniden dağıtılamaz. Daha fazla bütçeyle yeni yollar yapabilirsiniz ama yeni bir kıyı yaratamazsınız. Yeni su hatları döşeyebilirsiniz ama yağmayan yağmuru yağdıramazsınız. Arıtma tesisini büyütebilirsiniz ama tükenen yeraltı suyunun yerine para koyamazsınız. Kaybedilen ormanı, betonlaşan kıyıyı ve yok edilen tarım toprağını yalnız bütçeyle geri getiremezsiniz.
 
Bu nedenle Muğla’nın geleceğinin üç ayağı birlikte yürümelidir: Doğru yatırım, adil kaynak paylaşımı ve kararlılıkla korunan doğal taşıma kapasitesi. Bunların hepsini birbirine bağlayan kavram ise koordinasyondur. Merkezi idare, Büyükşehir Belediyesi, 13 ilçe belediyesi, üniversite, meslek kuruluşları ve turizm sektörü aynı veriye bakmalı, aynı geleceği planlamalıdır.
 
Muğla’nın ihtiyacı turizmi küçültmek değil, turizmin niteliğini büyütmektir. Daha fazla turist yerine daha fazla katma değer; daha fazla yapı yerine daha uzun sezon; yalnız deniz-kum-güneş yerine kültür, arkeoloji, gastronomi, tarım, doğa ve kırsal turizm düşünülmelidir.
 
Çünkü Bodrum ile Kavaklıdere’nin, Marmaris ile Yatağan’ın, Fethiye ile Milas’ın ihtiyacı aynı değildir. Datça’nın taşıma kapasitesiyle Seydikemer’in kalkınma ihtiyacı aynı değildir. Muğla’yı tek bir turizm destinasyonu olarak değil, birbirini tamamlayan 13 farklı coğrafyanın oluşturduğu büyük bir bütün olarak düşünmek zorundayız.
 
Artık başarıyı yalnız “Bu yıl Muğla’ya kaç turist geldi, ne kadar gelir elde edildi ve ne kadar yatırım yapıldı?” diye ölçemeyiz. “Bu ekonomik değerin ne kadarı Muğla’nın taşıdığı yükü karşılamak ve geleceğini korumak için Muğla’ya döndü?” sorusunu da sormalıyız.
Ve sonunda bütün bütçelerden, turist sayılarından ve yatırım rakamlarından daha önemli olan soruyla yüzleşmeliyiz:
 
Bütün bunların sonunda Muğla’dan ne eksilttik, neyi koruduk ve gelecek kuşaklara ne bıraktık?
 
A. Sezai ÖZ
Kaynaklar: 5779 sayılı Kanun; Muğla Valiliği 2026 Yatırım Programı; Muğla Büyükşehir Belediyesi ve MUSKİ resmî bütçe, yatırım ve sosyal destek verileri; Muğla Büyükşehir Belediyesi–MSKÜ turizm çalışmaları; 2024–2026 akademik araştırmalar; OECD Tourism Trends and Policies 2026; TBMM kayıtları.
YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER