Bu köpekbalığı 400 yıl yaşayabilir. Gözleri neredeyse hiç yaşlanmamış gibi görünüyor

Kaliforniya Üniversitesi, Irvine’da fizyoloji ve biyofizik doçenti olan bilim insanı, görüntüleri işaret ederek, “Gözünün hareket ettiğini görüyorsunuz,” diyor. “Köpekbalığı ışığı takip ediyor; bu çok büyüleyici.”

Grönland köpekbalıkları, bilim tarafından bilinen en uzun ömürlü omurgalılardır; bazı bireyler 400 yıla kadar yaşayabilmektedir. Kalın gri gövdeleri, küçük başları ve kısa, yuvarlak burunları vardır. Bulanık görünen gözleri neredeyse cansız gibi görünebilir ve parazitler sıklıkla doğrudan gözbebeklerine yapışmış halde bulunur.

Bu parazitler ve köpekbalıklarının yaşadığı son derece karanlık, bulanık ortam nedeniyle bilim insanları uzun zamandır Grönland köpekbalıklarının işlevsel olarak kör olabileceğinden şüpheleniyorlardı.

Ancak Skowronska-Krawczyk liderliğindeki yeni araştırmalar çok farklı bir tablo ortaya koyuyor.

Grönland köpekbalığı gözleri beklentileri alt üst ediyor.

İsviçre’deki Basel Üniversitesi’nden Walter Salzburger ve Lily G. Fogg’un ortak yazarlığını yaptığı ve bu çalışmanın evrimsel yönlerini inceleyen araştırma, Grönland köpekbalıklarının görme yeteneği hakkındaki varsayımlara meydan okurken, yaşlanma ve uzun ömürlülük hakkında yeni ipuçları sunuyor.

Nature Communications dergisinde yayınlanan bulgular, bir DNA onarım mekanizmasının Grönland köpekbalıklarının retina dejenerasyonu belirtileri göstermeden yüzyıllarca görme yetilerini korumalarına olanak sağlayabileceğini öne sürüyor. Görsel sistemlerinin ayrıca Arktik yaşam alanlarının son derece düşük ışık seviyelerine özel olarak uyarlanmış olduğu da görülüyor.

Skowronska-Krawczyk, yaşlanmanın görmeyi nasıl etkilediğini daha iyi anlamak için yaşa bağlı göz hastalıklarında yer alan moleküler süreçleri inceliyor. Grönland köpekbalıklarına olan ilgisi, John Fleng Steffensen’in 2016 yılında Science dergisinde yayınlanan bir araştırma makalesini okuduktan sonra başladı .

” Science dergisindeki makaleden çıkardığım en önemli sonuçlardan biri , birçok Grönland köpekbalığının gözlerine yapışmış parazitler olmasıydı; bu da görme yeteneklerini bozabilir,” diyor. “Evrimsel açıdan bakıldığında, ihtiyaç duymadığınız bir organı koruyamazsınız. Birçok video izledikten sonra, bu hayvanın göz küresini ışığa doğru hareket ettirdiğini fark ettim.”

Bu gözlem, onu köpekbalıklarının görme sistemini daha yakından incelemeye yöneltti.

Yüzyıllar Öncesine Ait Köpekbalıklarının Gözlerini İncelemek

Çalışmada incelenen Grönland köpekbalıkları, 2020 ile 2024 yılları arasında Grönland’daki Disko Adası’nda bulunan Kopenhag Üniversitesi Arktik İstasyonu yakınlarında bilimsel uzun oltalar kullanılarak yakalanmıştır.

Kopenhag Üniversitesi’nde deniz biyolojisi profesörü olan Steffensen, Indiana Üniversitesi South Bend’de ders veren Peter G. Bushnell ve Virginia Deniz Bilimleri Enstitüsü’nden Richard W. Brill ile birlikte çalıştı. Araştırmacılar köpekbalıklarının gözlerini diseksiyon yöntemiyle inceleyerek daha sonra çalışılabilmeleri için sabitleyici bir çözelti içinde muhafaza ettiler.

UC Irvine’da doktora öğrencisi ve Skowronska-Krawczyk’in laboratuvarında tıp bilimcisi adayı olan Emily Tom, korunmuş gözlerden birinin geldiği anı hatırlıyor.

“Paketi açtım ve kuru buzun üzerinde duran, bana bakan devasa, 200 yıllık bir göz vardı,” diyor 28 yaşındaki genç gülerek. “Biz fare gözleriyle çalışmaya alışkınız, onlar da papaya çekirdeği büyüklüğünde, bu yüzden beyzbol topu büyüklüğünde bir göze nasıl ölçeklendireceğimizi bulmamız gerekiyordu. Neyse ki, Dorota hem mentorluk tarzında hem de laboratuvarda çok pratik bir yaklaşım sergiliyor – ki bu profesörlerde pek rastlanmayan bir şey.”

Tom gözün yavaşça çözülmesine izin verdi.

“Laboratuvar balık pazarı gibi kokuyordu,” diyor.

Doku örneğinin işlenmesi hassasiyet gerektiriyordu. Çok fazla ısınarak oda sıcaklığına ulaşırsa, örnekler bozulmaya başlayabilirdi.

Retina Hücre Ölümüne Dair Herhangi Bir Belirti Yok

Tom, göz dokusunun histolojik ve görme ile ilgili analizlerini gerçekleştirdi. Araştırmacılar retinada hücre ölümüne dair hiçbir kanıt bulamadılar.

Ayrıca, loş ışıkta görme için gerekli bir protein olan rodopsinin köpekbalığı retinasında aktif kaldığını keşfettiler. Bu protein, mavi ışığı algılayacak şekilde ayarlanmıştı; bu adaptasyon, Grönland köpekbalıklarının Arktik sularının derinliklerinde bulunan loş ışıkta görmelerine yardımcı olabilir.

“Çok az insan köpekbalıkları üzerinde, özellikle de köpekbalıklarının görme yeteneği üzerinde çalışıyor,” diyor Tom. “Grönland köpekbalığı gibi uzun ömürlü türlerden görme yeteneği ve uzun ömürlülük hakkında çok şey öğrenebiliriz, bu nedenle bu tür araştırmaları yapacak fonlara sahip olmak çok önemli.”

Sonuçlar, Grönland köpekbalığının olağanüstü uzun ömrünün, bu kadar yaşlı bir hayvanda beklenebilecek ciddi retina dejenerasyonuyla mutlaka birlikte gelmediğini göstermektedir.

Grönland köpekbalıkları bize yaşlanma hakkında neler öğretebilir?

Skowronska-Krawczyk’e göre, bu çalışma, Grönland köpekbalıklarının gözlerinin yüzyıllarca nasıl sağlıklı kaldığını anlamanın, araştırmacıları yaşa bağlı görme kaybını önlemeye yönelik yeni stratejilere yönlendirebileceği olasılığını ortaya koyuyor.

Bulgular, maküler dejenerasyon ve glokom da dahil olmak üzere göz hastalıkları üzerine yapılan araştırmalara da yol gösterebilir. Aynı zamanda, görmenin nasıl evrimleştiği, dokuların son derece uzun süreler boyunca nasıl işlevsel kaldığı ve bu koruyucu mekanizmaların bazılarının nihayetinde insanlara uygulanıp uygulanamayacağı konusunda daha geniş soruları gündeme getiriyor.

Skowronska-Krawczyk, federal araştırma fonlamasıyla ilgili belirsizliğin bu tür çalışmalara yönelik gelecekteki desteğe dair endişeler yarattığını, ancak “başaracağımızdan” emin olduğunu söylüyor.

Skowronska-Krawczyk, ekrandaki durmuş köpekbalığına bakarak, “İşimde en sevdiğim şey, dünyada sonuçları ilk görenlerden olmamız; ön saflarda yer alıp yeni mekanizmalar, kurallar ve keşifler bulmamız,” diyor. “Sonra da bu sevinci öğrencilerle paylaşabilmek, işin en güzel yanı.”