Yüzgeçli ve karizmatik olan foklar, deniz aslanları ve morslar gibi deniz memelileri, denizin gerçek kişilikleridir. Balinalar, manatiler ve deniz samurları gibi, milyonlarca yıl önce atalarının karada yaşamdan denizde yaşama evrimleştiği anlamına gelen deniz memelileridirler. Bugün, hem karada hem de denizde yaşayan canlılar olarak kalırlar. Karada yürüyebilmelerine rağmen, gerçek anlamda evlerinde oldukları yer sudur. Güçlü yüzgeçleri ve kuyrukları onları ileri doğru iter ve aerodinamik vücutları suyun içinde verimli bir şekilde ilerlemelerine yardımcı olur.
Devasa, dişli morsu diğer foklardan ayırt etmek kolaydır, ancak foklar ve deniz aslanları kolayca karıştırılabilir. En kolay yol kulaklarına bakmaktır; deniz aslanlarının küçük kulak kepçeleri varken, fokların kulakları küçük deliklerden ibarettir.
Anatomi, Çeşitlilik ve Evrim
Denizde yaşam, güçlü ve aerodinamik bir vücut gerektirir. Foklar, suda önemli bir sürtünme yaratmadan ilerleyebilen, zarif, torpido şeklinde vücutlar geliştirmişlerdir. Ayrıca, suda kendilerini itmek ve yönlendirmek için güçlü yüzgeçler de geliştirmişlerdir. Balinalar ve yunusların aksine, deniz aslanlarının son derece esnek vücutları vardır ve vücutlarını neredeyse ikiye bükebilirler.
Anatomi
İtme ve Hareket
Hem karada hem de denizde hareket edebilmelerine rağmen, foklar en verimli şekilde su altında yaşarlar. Bazı türler yaşamlarının büyük bir bölümünü okyanusta geçirir; örneğin dişi kuzey fil fokları zamanlarının %66’sını açık okyanusta geçirirler.
Görünüş olarak benzer olsalar da, foklar ve deniz aslanları suda farklı şekillerde ilerlerler. Deniz aslanı için yüzme tamamen ön yüzgeçleriyle ilgilidir. Geniş bir hareketle uzun yüzgeçlerini yana doğru açarlar ve ardından hızla vücutlarının içine çekerek torpido benzeri bir şekil oluştururlar. Bilim insanları bu harekete “çırpma” derler. Deniz aslanları bu şekilde yüzen tek su memelileridir. Foklar, morslar, balinalar, su samurları ve diğerleri itme kuvveti üretmek için vücutlarının arka kısmına, yani kuyruklarına güvenirler. Bunun yerine, deniz aslanının kuyruğu dümen gibi kullanılır. Ön yüzgeçlerini kullanarak, deniz aslanları kolayca en hızlı yüzgeçayaklılar grubudur. Çoğu yüzgeçayaklı 5 ila 15 knot hızla seyrederken, deniz aslanları bazen 30 knot’a kadar hızlara ulaşabilir.

Uzun mesafeler kat ederken, deniz aslanlarının yunuslama adı verilen bir yüzme tekniği kullandıkları bilinmektedir. Deniz aslanı deniz yüzeyinde hızla ilerlerken, bir dizi ardışık sıçramayla su yüzeyine çıkar. Bu teknik, hava direncinin suyun direncinden önemli ölçüde daha az olması nedeniyle hızlarını artırmak için kullanılıyor olabilir. Foklar da, onları yüzer hale getiren önemli adaptasyonlara sahiptir; örneğin, onları yüzdüren bol miktarda yağ tabakası. Kuzey fil fokları denizdeyken zamanlarının %85 ila %95’ini su altında geçirir ve 13.000 mil uzunluğa kadar büyük göçler yaparlar.
Dalış, deniz memelileri için hayatın bir parçasıdır ve deniz canlıları arasında bile etkileyici dalgıçlardır. Güney fil fokunun 2.388 metre derinliğe daldığı ve iki saat sürdüğü kaydedilmiştir; ancak ortalama dalışları 270 ila 550 metre derinlikte yaklaşık 20 ila 30 dakika sürer. Bunu, kalp atış hızlarını dinlenme durumunun altına düşürerek ve kanı önemli organlara yakın tutmak için periferik kan damarlarını daraltarak başarırlar. Dinlenme halindeyken bir fokun kalbi dakikada yaklaşık 100 atış yapar, ancak dalış yaparken dakikada beş atışa kadar düşebilir. Fokların vücut büyüklüğü göz önüne alındığında insanlardan yaklaşık iki kat daha fazla kanı vardır ve kanları insan kanına göre yaklaşık üç kat daha fazla oksijen taşıyabilir. Foklar sadece insan kanındaki oksijen taşıyan moleküller olan hemoglobini kullanmakla kalmaz, aynı zamanda kas dokularında oksijen taşıyan miyoglobin adı verilen ikinci bir moleküle de sahiptirler. Yüzeye çıktıklarında, deniz memelilerinin vücutlarını oksijenle yeniden doldurmaları saniyeler sürer. Her nefeste soludukları oksijenin yaklaşık yüzde 90’ını alırlar; insanlar ise sadece yüzde 20’sini alabilirler.

Dalış söz konusu olduğunda oksijen yetersizliği tek engel değildir; basınç da fokların ve deniz aslanlarının başarıyla üstesinden geldiği bir sorundur. Atmosferden daha yüksek olan artan basınç, nitrojen gazını kana zorlar, ancak basınç azaldıkça (yükseliş sırasında) aynı nitrojen tekrar gaza dönüşür. Eğer nitrojen dalış sırasında kana karışırsa, yükseliş sırasında küçük gaz kabarcıklarının oluşmasına yol açabilir. İnsanlar dalış yaparken bu durum dekompresyon hastalığına neden olabilir, ancak foklar bu yıkıcı olayı önlemek için evrimleşmiştir. Dalıştan hemen önce, foklar akciğerlerindeki tüm havayı dışarı atarlar; bu, nitrojen gazının akciğerlerden kana karışmasını engeller. Dalış yaparken akciğerleri küçülür ve katlanır, neredeyse tamamen düzleşir; içinde hiç hava kalmaz. Ayrıca, yoğun basınç altında kırılmak yerine bükülen esnek kaburga kemiklerine sahiptirler.
Sürekli dalış ve denizin çok uzağında geçen bir yaşam, fokların uyku için zaman bulma konusunda yaratıcı olmaları gerektiği anlamına da gelir. Fil fokları derin dalışları sırasında uyurlar. Aşağı doğru sürüklenirken, aylarca süren beslenme gezileri sırasında uykularını telafi edebilmek için bir “uyku sarmalına” girerler. Dalışlar o kadar derindir ki, en derin noktaya ulaşmaları 30 dakikaya kadar sürebilir ve bu süre zarfında 10 dakikaya kadar derin bir uykuya dalabilirler. Derinlikte fokların avcılarla karşılaşma olasılığı daha düşüktür, bu da onlara zarar görme korkusu olmadan rahatça uyumalarını sağlar. Şaşırtıcı bir şekilde, foklar oksijen seviyeleri düştüğünde yüzeye geri dönmek için zamanında uyanırlar.

Karada da foklar ve deniz aslanları farklı hareket yöntemlerine sahiptir. Deniz aslanları, kürklü foklar ve morslar, arka yüzgeçlerini vücutlarının altına ve yukarı doğru döndürerek dört yüzgeç üzerinde yürüyebilirler. Bu, karada çevik hareket etmelerini ve dengelerini sağlar. Foklar ise bunu yapamaz ve bunun yerine karınları üzerinde kayarak ilerlerler. Seyahat etmek, tıpkı bir tırtıl gibi, ağırlıklarını üst vücutlarından kalça bölgelerine doğru ileri geri kaydırmayı gerektirir. Sakar görünseler de, foklar oldukça hızlıdır ve karada bir insanı geçebilecek kadar hızlı hareket edebilirler.
Tuzlu Su
Denizde yaşayan foklar hayatta kalmak için tatlı suya ihtiyaç duyarlar. Özel adaptasyonlar, mümkün olduğunca fazla tatlı suyu tutmalarına yardımcı olur. Tatlı suyun çoğu fokların yedikleri yiyeceklerden gelir; örneğin, liman fokları tatlı su ihtiyaçlarının yaklaşık %90’ını yedikleri balıklardan karşılarlar. Yiyecekler tüketildikten sonra, foklar suyu mümkün olduğunca uzun süre tutarlar. Fokların böbrekleri suyu tutmada özellikle etkilidir, bu nedenle fok idrarı çevredeki deniz suyundan daha tuzlu olabilir.
Sıcak Kalmak
Su, havadan 25 kat daha hızlı ısı emer ve foklar gibi sıcakkanlı hayvanlar için bu, ısıyı verimli bir şekilde korumaları gerektiği anlamına gelir. Foklar, soğukla mücadele etmek için çeşitli yollar geliştirmişlerdir. Özellikle, foklar tombul hayvanlardır. Genel olarak, deniz memelileri karadaki memelilerden daha büyüktür; bu, suyla temas eden deri alanını en aza indiren bir adaptasyondur. Fil fokları ve morslar 4 tona kadar ağırlığa ulaşabilir ve en küçük foklar bile oldukça tombuldur. Foklar ayrıca kendilerini sıcak tutmak için kalın bir yağ tabakasına güvenirler. Bir fokun ağırlığının %50’sine kadarı yağ rezervlerinden gelebilir. Bu, özellikle fokların yeni doğan bir yavruya bakmak için depolama yaptığı üreme mevsiminde geçerlidir.
Aşırı soğukta yaşayan türler için kürk, ek bir sıcaklık katmanı sağlar. Foklar, dış koruyucu katman ve hava kabarcıklarını hapseden ve deriyi yalıtan iç kürk olmak üzere iki kürk katmanına güvenirler; fokların her inç karesinde yaklaşık 300.000 iç kürk tüyü bulunur. Yavru harp foklarının sıcak kalmak için ekstra bir savunması daha vardır; kar beyazı kürkleri güneşten gelen ısıyı emmeye yardımcı olur.
Ancak bazen, deniz memelilerinin serinlemek için bir yola ihtiyaçları vardır. Özel bir kan damarı ağı, kanı vücudun farklı bölgelerine taşımaya yardımcı olur; buna karşı akım ısı değişimi denir. Bir deniz memelisi çok ısındığında, kan deriye ve yüzgeçlere taşınır ve burada soğuk suya veya havaya maruz kalır. Deniz memelisi çok üşüdüğünde ise bu sistem, sıcak kanı iç organlarından dışarı, uzuvlarına doğru, soğuk kanın ise içeri doğru akmasını sağlar. İki kan sıcaklığı ısı değişimine katılır ve bu nedenle soğuk kan vücut çekirdeğine tekrar girmeden önce ısınır. Morsların kürkü olmadığı için, uzuvlara doğru akan kan, derinin pembe-kırmızı bir renge dönüşmesine neden olur.
Duyular
Fokların duyularının birçok yönü de onların denizcilik alışkanlıklarını yansıtır.
VİZYON
Deniz memelilerinin hem deniz yüzeyinin üstünü hem de altını görmeleri gerekir; bu, her iki konumda da iyi görme yeteneği için çok farklı adaptasyonlar gerektirdiğinden küçük bir ikilem oluşturur. İnsanlar da dahil olmak üzere karasal hayvanlar, ışığın farklı maddelerden geçerken bükülmesi anlamına gelen kırılma adı verilen bir özelliği kullanarak görüntüleri odaklamak için gözün şeffaf dış tabakası olan korneaya güvenirler. Işık havadan geçerken ve göze girerken, uygun açıya bükülür ve retinada odaklanmış bir görüntü oluşturur. Su altında, karasal hayvanlar gözün sıvısı ve su çok benzer olduğu için uzağı iyi göremez hale gelirler; ışık yeterince bükülmez ve görüntü etkili bir şekilde odaklanmaz. Deniz memelileri bu sorunu, su altında ışığı uygun şekilde kıran özellikle yuvarlak bir balık gözü merceğiyle çözerler. İnsanlar ise düz bir merceğe sahiptir.
Sualtı görüşü keskin olan foklar, karada özellikle düşük ışıkta miyop olurlar. Ancak parlak güneş ışığında gözbebeği küçülerek göze sadece küçük bir delik kadar ışık girmesine izin verir. Bu sınırlı alan, kornea ve merceğin ışığı kırma (sualtı görüşünü netleştiren mekanizma) etkinliğini azaltır ve havada görüşün odaklanmasına yardımcı olur. Ek olarak, fokların retina arkasında, ışığı retinadan ikinci kez geri yansıtan ve göz tarafından yakalanan ışık miktarını etkili bir şekilde ikiye katlayan kristal bir yapı bulunur.
TAT
Deniz memelileri yiyeceklerini bütün olarak yutarlar; bu da tat alma duyularının çok sınırlı olmasının nedeni olabilir. Bir çalışma, bir deniz aslanının tatlılığı algılamaktan sorumlu geninde bir değişiklik olduğunu, yani tatlıları tadamadığını göstermiştir. Ayrıca tuzlu tadı algılayan umami tat reseptörlerinden de yoksundurlar.
DOKUN

Fokların yüzlerini kaplayan bıyıklara vibrissae denir. Bu kıllar dokunmaya karşı son derece hassastır ve hatta ses titreşimlerini bile algılayabilir. Foklar, vibrissae’lerini kullanarak yüzlerinin önüne yerleştirilen bir nesnenin şeklini belirleyebilir ve son derece ince su hareketlerini algılayabilirler. Foklar, yiyecek ararken vibrissae’lerine güvenirler. Balıklar suda yüzerken dalgalanan yüzgeçleri suda bir iz bırakır ve vibrissae’ler bu izi algılayarak balığa ulaşmalarını sağlayacak kadar hassastır.
İŞİTME
Fok ataları karadan denize geçiş yaparken hem su altında hem de karada yaşamaya uyum sağlamak zorunda kaldılar ve bu, işitmeyi de içeriyor. İşitme tamamen titreşimlerin algılanmasına dayanır ve su altındaki ses titreşimleri, sadece kulaklardaki zarların değil, tüm kafatasının titreşmesine neden olur. Bu nedenle su altındaki sesler insanlar için anlaşılmaz gelir. Foklar, hem havada hem de suda iyi duymaları gerektiği için ek bir zorlukla karşı karşıyadırlar. Dev kulak kemiklerine ve su altındayken kulak kanalını kapatma yeteneğine sahiptirler. Foklar, sesin kaynağını belirlemelerine yardımcı olmak için başlarını yan yana tararlar.

KOKU
Sualtı dünyasında fokların koku alma duyusu yoktur, ancak karada koku günlük yaşamda büyük rol oynar. Koku, yırtıcılar (insanlar gibi) yakındayken bir uyarı mekanizması olarak ve erkeklerin dişinin çiftleşmeye hazır olup olmadığını belirlemesinin bir yolu olarak kullanılır. Koku ayrıca anne ve yavrular arasında bağ kurmanın önemli bir yoludur. Anneler yavrularını yiyecek aramak için yalnız bıraktıklarında, diğer tüm yavrular arasında onları bulmak için yavrularının eşsiz kokusuna güvenmek zorundadırlar.
Çeşitlilik

Deniz memelileri (Pinnipedler), Odobenidae (deniz ayıları), Phocidae (gerçek foklar) ve Otariidae (kürk fokları ve deniz aslanları) ailelerini içerir. Günümüzde 33 türü bulunmaktadır. Bazı türlerde cinsel dimorfizm görülür; yani iki cinsiyet birbirinden belirgin şekilde farklı görünür. Birçok durumda erkek, dişilerden önemli ölçüde daha büyüktür. En yakın akrabaları ayılar, gelincikler, rakunlar, kokarcılar ve kırmızı pandalardır.
Gerçek Mühürler
Dünya genelinde 19 fok türü bulunmaktadır. Çoğu okyanus sakinidir ve Arktik’ten tropiklere ve Antarktika’ya kadar uzanan yerlerde yaşarlar. Ancak Baykal foku, Asya’nın ortasında, karayla çevrili bir gölde yaşar ve yalnızca tatlı suda yaşayan tek fok türüdür. En büyük fok, Güney fil fokudur (deniz ayısından bile daha büyüktür) ve en küçüğü halkalı foktur. Gerçek fokların kulak kepçeleri yoktur ve arka yüzgeçleriyle suda ilerlerler. Karada ise tırtıl gibi kıvrılarak hareket ederler.
Kürklü Foklar

Deniz aslanlarının yakın akrabaları olan dokuz tür kürklü fok vardır. Görünür kulak kepçeleri, güçlü ön yüzgeçleri ve karada dört yüzgeci üzerinde yürüyebilme yetenekleri vardır. Erkekler dişilerden daha büyüktür; bazı türlerde dört kat daha büyük olabilirler. Diğer foklar sıcak kalmak için yağ tabakasına güvenirken, kürklü foklar kalın bir kürk tabakasına güvenirler. Bu tabaka, su geçirmez bir alt tabaka ve üstte bir “koruyucu” tüy tabakası içerir.
Deniz Aslanları

Beş tür deniz aslanı vardır: Kaliforniya deniz aslanı, Steller deniz aslanı, Güney deniz aslanı, Avustralya deniz aslanı ve Hooker deniz aslanı. Deniz aslanları (ve kürklü foklar), gerçek foklardan, nispeten büyük ön yüzgeçleri, görünür kulak kepçeleri ve dört ayak üzerinde yürüyebilmek için arka yüzgeçlerini vücutlarının altına kıvırabilme yetenekleriyle ayırt edilirler. Deniz aslanları seslidir ve kendilerini yüksek sesli havlamalarla ifade ederler. Ayrıca sosyal canlılardır ve bazen 1500 bireye kadar sosyal gruplar halinde toplanırlar. Kürklü fokların aksine, deniz aslanlarının önemli bir kürkü yoktur ve bunun yerine sıcak kalmak için yağ tabakasına güvenirler.
Morslar

Mors, cinsinin hayatta kalan tek türüdür; ancak genetik çalışmalar, Atlantik morsu ve Pasifik morsu olmak üzere iki ayrı mors alt türünün olduğunu göstermektedir. Diğer tüm foklardan farklı olarak, morsların üst çenelerinden dışarı doğru uzanan iki köpek dişi vardır. Bu dişler, çamurlu deniz tabanında istiridye ve midye aramalarına yardımcı olur ve yüzeye çıktıklarında kendilerini buzun üzerine çekmek için kullanılır. Deniz aslanları gibi, morslar da dört ayak üzerinde yürümek için arka yüzgeçlerini vücutlarının altına kıvırırlar.
Evrim
Fokların ve deniz aslanlarının en eski ataları, karada yaşamdan denizde yaşama geçiş yapan memelilerdi. Yaklaşık 36 milyon yıl önce, Oligosen döneminin sonunda, okyanus soğumaya başladı ve bu da okyanus dolaşımında büyük değişikliklere neden oldu. Bu durum, okyanus genelinde besin maddelerinin artmasına ve okyanus yaşamının gelişmesine olanak sağladı. Fokların ataları muhtemelen bol miktarda yiyecek nedeniyle okyanusa çekildiler ve zamanla suda yaşamaya evrimleştiler.
Deniz memelileri, kızıl pandadan kokarcaya, porsuktan gelinciğe ve rakuna kadar her şeyi içeren sansargillerin atalarından evrimleşmiştir. Potansiyel atalardan biri, yaklaşık 24 milyon yıl önce tatlı su göllerinin kenarında yaşamış, uzun kuyruklu ve perdeli ayaklı, su samuruna benzeyen bir yaratık olan Puijila’dır. Hem karada hem de suda yaşayan bu canlı, güçlü bacak kaslarını kullanarak suda hareket ediyordu. Muhtemelen dört uzvu üzerinde yürüdüğü için bilim insanları Puijila’yı, kara hayvanından deniz hayvanına evrimi gösteren bir geçiş türü olarak kabul ediyor.
Tamamen yüzgeçli foklar, yaklaşık 17 milyon yıl önce günümüz Washington ve Oregon kıyıları açıklarında ortaya çıkmıştır. Beş bilinen türü içeren Enaliarctos cinsi, günümüzdeki tüm fokların atalarının geldiği grup olarak kabul edilir. Dört uzuvlarının tamamı yüzgeçliydi ve muhtemelen hem ön hem de arka yüzgeçlerini kullanarak suda ilerliyorlardı.
Ekoloji ve Davranış
Çoğaltma
Çiftleşme mevsimi, farklı fok türleri için farklı anlamlar ifade eder. Bazıları için kıyıda devasa koloniler kurarak denizden çıkmak anlamına gelirken, diğerleri için sağlam bir buz kütlesi bulmak anlamına gelebilir.
Foklar ve deniz aslanları da dahil olmak üzere çoğu deniz memelisi için çiftleşme mevsimi, erkeklerin bölgelerini belirlemek üzere kıyıya çıktığı ilkbaharda başlar. Sadece birkaç erkek çiftleşme fırsatı bulur ve bu da bölge üzerinde şiddetli bir rekabete yol açar. Birçok türde, erkekler dişilerden çok daha büyük olacak şekilde evrimleşmiştir; bu özelliğe cinsel dimorfizm denir. Büyük yağ rezervlerinden yararlanan erkekler, görevlerini yerine getirerek karada kalır ve bölgelerini korurlar. Havlama ve borazan sesleri, yaklaşan bir erkeği sahiplenilmiş bir alandan uzak durması konusunda uyarabilir, ancak bir erkek başkasının bölgesine girerse kavga çıkar. Fil fokları özellikle vahşi olabilir ve kavgalar genellikle kanlı olur. Bu tür bir bölgesellik, erkeklerin bölgelerini korumak için üç aya kadar karada kalmaları ve hatta beslenmeyi bile bırakmaları anlamına gelir.

Erkekler karaya çıktıktan yaklaşık bir ay sonra dişiler gelmeye başlar. Erkeklerin bölgelerinde harem adı verilen gruplar halinde toplanırlar. Birçoğu geçen yılki çiftleşme mevsiminden hamiledir ve birkaç gün içinde doğum yaparlar. Sonraki birkaç gün, anne ve yavrunun birbirlerinin eşsiz kokusunu ve sesini tanımayı öğrenmesiyle geçer; bu, annenin önümüzdeki aylarda okyanusta yiyecek bulmak için ayrılacağı zaman için bir gerekliliktir. Geri döndüğünde, üreme alanının karmaşası içinde yeniden bir araya gelmeleri gerekecektir ve hem koku hem de seslendirmeler bunu yapmalarına yardımcı olur.
Eşleşme sağlandıktan sonra dişi tekrar çiftleşmeye hazırlanır. Dişi, üreme yeteneğinin erkeklere haber verdiği bir üreme dönemi olan kızgınlık dönemine girer. Dişiler en az bir erkekle çiftleşir. Yumurta döllendikten sonra büyümeyi durdurur ve üç ay boyunca uykuda kalır. Bu gecikmenin nedenlerinden biri, fokların karada doğum yapması gerektiği halde fetüslerin gelişmesinin dokuz ay sürmesidir. Bu gecikme, doğumun yıllık karaya çıkış yolculuğuyla aynı zamana denk gelmesini sağlar.
Dişi balıklar çiftleştikten sonraki birkaç ay yavruların beslenmesine ve şişmanlatılmasına ayrılır. Bazı türlerde anne, birkaç gün denizde yiyecek arayarak geçirir ve sonra yavrusunu sütle beslemek için geri döner. Diğer türlerde ise anne, yağ rezervlerinden beslenir ve yavru sütten kesilene kadar sürekli onunla birlikte kalır. Birkaç ay sonra ikisi okyanusa geri döner ve yavru kendi başına yiyecek aramayı öğrenir.
Buz üzerinde durum farklıdır. Serbestçe yüzen buz kütleleri üzerinde çiftleşen türlerde, dişiler genellikle geniş alanlara yayılmış durumdadır, bu nedenle erkeklerin sezonda yalnızca bir dişiyle çiftleşme fırsatı olur. Buz ayrıca kararsızdır ve yıldan yıla farklı şekilde kırılır, bu da üreme mevsimini nispeten kısa hale getirir. Halkalı fok yavruları, annelerinden bağımsız hale gelmeden önce sadece üç ila altı hafta emzirilir. Diğer foklardan farklı olarak, halkalı foklar yavrularını hava koşullarından ve yırtıcılardan korumaya yardımcı olan kar yuvaları inşa ederler.

Karaya yapışık buz kütleleri üzerinde üreyen türlerde, dişiler bir nefes alma deliğinin etrafında küçük koloniler halinde toplanabilirler. Bu durumda, erkekler bazen aynı kolonideki birden fazla dişiyle çiftleşebilirler. Harp fokları doğduktan sonra anne, erkekleri aramaya çıkmadan önce yaklaşık 12 gün boyunca yavrusunu emzirir. Kar beyazı renkteki yavru, buz kütlesi parçalandığında boğulmamak için hızla kilo almalı ve yüzmeyi öğrenmelidir. Anneleri ayrıldıktan sonra yavrular dinlenmek için deniz buzuna güvenirler. Son yıllarda, örneğin 2010’da olduğu gibi, buz normalden daha erken parçalandığında fok yavrularının tüm grupları ölmüştür.
Tüm türlerdeki yavruların hızla kilo alması gerekir. Diğer deniz memelileri gibi, fok anneleri de çok yüksek oranda yağ içeren süt üretirler; bu da yavrularının hızla kalın bir koruyucu yağ tabakası geliştirmesine yardımcı olur. Bazı türlerde yavrular her gün birkaç kilo alabilirler.
Hareketler
Üreme mevsimi boyunca foklar kıyıya yakın veya kıyıda kalırlar ve bu durum göç düzenlerini önemli ölçüde etkiler. Genel olarak, daha küçük foklar üreme döneminde yakındaki beslenme alanlarına gitmek için kıyıdan ayrılırken, daha büyük foklar tüm üreme mevsimi boyunca kıyıda kalır ve daha sonra uzaklardaki beslenme alanlarına önemli göçler yaparak yağ rezervleri oluştururlar. Buzda yaşayan foklar genellikle yazın kuzeye, kışın ise güneye doğru buzu takip ederek göç ederler.

En üretken yüzücü deniz memelilerinden biri de kuzey fil fokudur. Kaliforniya ve Meksika kıyıları boyunca üremelerine rağmen, kuzey fil fokları yiyecek aramak için batıda Japonya’ya ve kuzeyde Alaska’ya kadar göç ederler. Denizde geçirdikleri zamanın %80 ila %95’ini su altında geçirirler ve sadece kısa bir nefes almak için yüzeye çıkıp tekrar dalarlar. Yüzgeç vuruşlarının verimli kullanımı, onları yüzdüren bol miktarda yağ tabakası ve şaşırtıcı derecede düşük metabolizma hızı, kuzey fil foklarının son derece verimli yüzücüler olmasını sağlar. Kaydedilen en uzun yolculuk 13.000 milden fazlaydı. Genel olarak, en uzun göçleri yapanlar dişi kuzey fil foklarıdır ve yılın yaklaşık %66’sını açık denizlerde geçirirler.
Besin Zincirinde
Deniz memelilerinin beslenme düzeni çoğunlukla kril, balık ve kalamardan oluşur. Birçok tür, mevsime veya en bol bulunan yiyecek türüne bağlı olarak avlarını değiştirir. Fil fokları ve liman fokları gibi bazı türler tek başına avlanırken, deniz aslanları ve kürklü foklar genellikle gruplar halinde avlanır. Ancak morslar, su sütununda avlanmazlar, bunun yerine burunlarını çamurda kullanarak midye gibi çift kabukluları ararlar. Bir mors bir midye bulduğunda, onu ağzına çeker ve ardından dilini kullanarak kabukları emme yoluyla ayırır. Bu, midye yemenin son derece verimli bir yoludur; morslar bu emme yöntemiyle dakikada yaklaşık altı midye tüketir.
Birçok fok türü çeşitli av türleriyle beslenirken, bazıları tek bir av türünü tercih eden uzmanlaşmış besleyicilerdir. Yengeç yiyen fok, adından da anlaşılacağı gibi yengeç yemez, bunun yerine kril ile beslenir. Bu fok, elek gibi davranan ve çevredeki sudan krilleri filtreleyen oluklu özel dişler geliştirmiştir. Antarktika kıyılarında, leopar fok korkutucu bir yırtıcıdır. Penguen avcısı olarak bilinir ve kuşları köpek dişleriyle yakalayıp su yüzeyine çarparak parçalar. Leopar fokların zaman zaman diğer fokları da avladığı bilinmektedir.
Hem karada hem de denizde, foklar kendileri de av olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Köpekbalıkları, katil balinalar ve kutup ayıları, ana besin kaynağı olarak fokları avlarlar. Bir kutup ayısı, vücut ağırlığını korumak için her 10 ila 12 günde bir 19 yavru halkalı fok yemek zorundadır. Pasifik Kuzeybatısında, bazı katil balinalar yalnızca balıkla beslenirken, diğerleri ağırlıklı olarak fok ve deniz aslanı yer. Antarktika’da, katil balina sürüleri buz kütleleri üzerinde dinlenen fokları avlar. Tilkiler, çakallar ve kargalar gibi büyük kuşlar da genç fokları avlar ve Pasifik’teki deniz samurlarının genç liman foklarına saldırdığı bilinmektedir.
İnsan Etkileri ve Çözümler
Yok olma
Kristof Kolomb yeni dünyaya yelken açtığında Karayipler’deki bir adada bir grup fokla karşılaştı. Kolomb’un oğlu şöyle yazdı: “O adadan ayrılırken kumda uyuyan sekiz deniz kurdunu öldürdüler… hayvanlar insanlara alışkın değiller.” “Deniz kurtları” aslında Karayip keşiş fok balığı olarak bilinen ve artık nesli tükenmiş bir türdü. Avrupalı sömürgeciler, 1700’ler ile 1900’ler arasında bu fokları ciddi bir şekilde avladılar; fok yağı, hayvansal yağla çalışan bir dünyada önemli bir fiyata satılıyordu. 1707 tarihli bir kayıt, bir gecede yüz fokun nasıl öldürüldüğünü anlatıyor. Bilinen son Karayip keşiş fok balığı 1952’de görüldü ve tür 2008’de resmen nesli tükenmiş ilan edildi.

Günümüzde, Hawaii keşiş fokları ve Akdeniz keşiş fokları, dünyadaki en tehlike altındaki fok türlerinden ikisidir. Hawaii Adaları çevresinde yaklaşık 1400 Hawaii keşiş foku bulunmakta olup, bu sayı tarihi popülasyonunun yaklaşık üçte birini oluşturmaktadır. Bu türü kurtarmak için kapsamlı koruma çalışmaları yürütülmüştür, ancak besin kıtlığı, ağlara takılma, yeni köpekbalığı avcıları ve habitat kaybı, türün yeniden toparlanamamasına katkıda bulunmaktadır. Akdeniz keşiş foklarının sayısı 800’den azdır ve bu foklar, Akdeniz kıyılarında Taş Devri’nden beri avlanmaktadır. Akdeniz keşiş fokları için en büyük tehdit insan etkileşimidir. Bu foklar, bozulmamış alanlardaki kıyı mağaralarına bağımlıdır ve bu mağaralar, sürekli gelişen Akdeniz kıyı şeridinde giderek daha nadir hale gelmektedir. Akdeniz keşiş fokları ayrıca balıkçılık ekipmanlarına takılarak istemeden ölmektedir. Mağaralarını korumak ve yerel balıkçılarla çalışmak için yapılan son çalışmalar, bu türün yavaş yavaş toparlanmasına yardımcı olduğuna dair işaretler göstermektedir.
İklim
Kutup bölgelerinde yaşayan foklar için yüzen deniz buzları, hayati önem taşıyan bir dinlenme ve üreme alanıdır. İklim değişikliği gezegeni ısıtıp deniz buzlarını erittikçe, kutup fokları denizin ortasındaki bu gerekli alanı kaybediyor. Özellikle morslar, foklar gibi uzun süre derin sularda kalamadıkları için savunmasız durumdalar. Son zamanlarda, Alaska’daki Point Lay’de bazen 40.000’e varan sayılarda mors sürüleri karaya çıktı. Bu kadar yüksek yoğunlukta toplandıklarında panikleme riski vardır; bir kutup ayısı, avcı veya hatta bir uçak sürüyü korkutabilir. Bu tür bir olay, panik içinde kalan genç morsların çoğunun ölümüne neden olur.
Halkalı foklar da deniz buzunun azaldığı bir dünyada zorluk çekiyor. Halkalı foklar dinlenir ve yavrularını buz kütleleri üzerinde büyütür. Ayrıca, buz kütleleri üzerinde buz mağaraları kazmak için kara bağımlıdırlar. Bu mağaralar, kutup ayıları ve katil balinalar gibi yırtıcılara ve şiddetli hava koşullarına karşı koruma sağlar. Kar örtüsündeki azalma, fok yavrularının hayatta kalma oranında da azalmaya yol açar. Bir çalışma, 2100 yılına kadar iklimin halkalı fok popülasyonunda en az %50’lik bir azalmaya neden olacağını öngörüyor.

İklim, deniz memelilerinin beslendiği yiyecek türlerini de değiştirebilir. Galapagos deniz aslanları tarihsel olarak ana besin kaynağı olarak sardalya yiyorlardı. Ancak iklim değişikliği bölgeyi kademeli olarak ısıttıkça, bu balıklar azaldı. Suyun özellikle sıcak olduğu El Niño yıllarında, yeni doğan yavruların %100’üne ve bir yaşındaki yavruların %50’sine kadarı açlıktan ölüyor. Sonuç olarak, son 30 yılda Galapagos deniz aslanı popülasyonu 40.000 bireyden 15.000’den azına düştü. Bol miktarda sardalya kaynağı olmadan, deniz aslanları yiyecek bulma konusunda yaratıcı olmak zorunda kaldılar. Son yıllarda, sarı yüzgeçli ton balığını yakalamak için ekip halinde çalıştıkları gözlemlendi. Ton balıkları deniz aslanlarından yaklaşık iki kat daha hızlı yüzer ve bu nedenle deniz aslanları, balığı tuzağa düşürmek için labirent benzeri kıyı şeridini kullanmayı öğrendiler. Tüm bu çaba zaman ve enerji gerektirir, ancak başarıyla gerçekleştirildiğinde, 22,5 kilogramlık bir yemek oldukça büyük bir ödüldür.
Deniz seviyesinin yükselmesi, özellikle daha sıcak sularda yaşayan fokları da büyük ölçüde tehlikeye atabilir. Örneğin, Hawaii keşiş fokları, Kuzeybatı Hawaii Adaları’ndaki atollere büyük ölçüde bağımlıdır; bu atollerin bazıları mevcut deniz seviyesinden sadece birkaç metre yukarıdadır ve deniz seviyeleri yükselmeye devam ederse tamamen sular altında kalabilir. Akdeniz’de ise keşiş fokları, yükselen deniz seviyeleriyle giderek daha fazla su altında kalabilecek kıyı mağaralarında yaşamaktadır.
Esaret
Günümüzde foklar ve deniz aslanları, sevimli kişilikleriyle hayvanat bahçeleri ve akvaryum ziyaretçilerini büyülemektedir. Çoğunlukla foklar ve deniz aslanları gösterinin yıldızı olurlar. Ancak eğlence amacıyla Arktik’ten yakalanıp götürülen ilk deniz memelileri morslardı. Bununla birlikte, bu ilk esaret girişimleri tamamen başarısız oldu. 1608’de iki genç mors yakalanarak “God-speed” gemisine bindirildi. Londra’ya giderken dişi öldü ve erkek de varıştan kısa süre sonra öldü. Londra’ya gelen bir sonraki mors yavrusu 1853’te, üçüncüsü ise 1867’de geldi. Onlar da muhtemelen yakalayanların onlara verdiği beslenme nedeniyle varıştan kısa süre sonra öldüler. Gemilerde tutulan yavru morslarla ilgili anlatımlar, onlara tuzlu balık, tuzlu sığır eti, sebze püresi veya bir vakada yulaf ezmesi ve bezelye çorbası verildiğini, sütün bulunmadığını anlatıyor. Bir morsun ölümü üzerine yapılan otopsi, hiç yağ içermediğini ortaya çıkardı.
1900’lerin başlarında morslar hayvanat bahçeleri için aranan hayvanlar haline geldi, ancak hayvanat bahçeleri I. Dünya Savaşı’ndan sonra onlara etkili bir şekilde bakabilecek duruma gelene kadar durum böyleydi. Morsların çoğu zatürre veya yetersiz beslenmeye bağlı bir rahatsızlıktan ölmeden önce sadece birkaç yıl yaşıyordu. 1949’da Kopenhag Hayvanat Bahçesi’ndeki Gine adlı bir mors, esaret altında en uzun yaşayan mors oldu. 11 yıl 10 ay yaşadı. Hayvanat bahçeleri ancak 1960’larda morslara uygun besin sağlama ve düzgün bir şekilde büyümelerine izin verme bilgi ve yeteneğine sahip oldu. Bugün bile, esaret altında tutulan mors sayısı çok azdır.
Ancak foklar ve deniz aslanları akvaryum ve hayvanat bahçelerinin vazgeçilmezleridir. Otuz iki tür deniz aslanı ve fok esaret altında tutulmuştur ve ilk esaret altındaki foklar Roma İmparatorluğu’na kadar uzanmaktadır. İmparatorluğun zirve döneminde, Akdeniz fokları Kolezyum’daki görkemli geçit törenlerine ve kutlama amaçlı hayvan katliamlarına dahil edilmiştir. Ayrıca, halk eğlencesi için eğitildikleri gezici sirklerde veya hayvanat bahçelerinde İmparatorluk genelinde sergilenmişlerdir. Fokların eğlence amaçlı katledilmesi muhtemelen Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla sona ermiş olsa da, Avrupa’daki gezici sirklerde fokların sergilenmesi 1800’lere kadar devam etmiş ve el ilanlarında “konuşan balık”, “deniz adamı” veya “deniz canavarı” olarak tanıtılmışlardır. Morslar gibi, bu esaret altındaki foklar da genellikle gençti ve birkaç aydan fazla yaşamazlardı. 20. yüzyılın başlarında Akdeniz fokları vahşi doğada nadir hale gelmişti; bu durum onları hayvanat bahçeleri için daha da cazip hale getirmiştir.
Amerika Birleşik Devletleri’nde, foklar ülkenin ilk akvaryumu olan Boston Aquarial Gardens’ın yıldızlarıydı. Ned ve Fanny muhtemelen liman foklarıydı ve 1856’da edinildikten kısa süre sonra el orgu çalmak gibi karmaşık numaralar yapmaları için eğitildiler. New York’ta, nesli tehlikede olan Karayip keşiş fokları, 1900’lerin başlarında bu türden birçok foka ev sahipliği yapan New York Akvaryumu’nun en popüler cazibe merkezi haline geldi. Nellie ve Tom gibi isimlere sahip bu foklar, şehirde ünlüydüler; ölümleri New York gazetelerinde bile haber yapıldı ve kalıntıları Amerikan Doğa Tarihi Müzesi koleksiyonuna bağışlandı.
Günümüzde, hayvanat bahçelerinde ve akvaryumlarda en yaygın görülen foklar ve Kaliforniya deniz aslanlarıdır.
Kültürel Bağlantılar
Foklar ve Kayak
Günümüzde yaygın bir eğlence teknesi olan kayaklar, İnuitler tarafından binlerce yıldır kullanılmaktadır ve fok ve mors derileri, icatlarında önemli bir rol oynamıştır. Esnek, sağlam ve su geçirmez olan fok derisi, tekne yapımı için mükemmel bir malzemedir. Arktik’teki kaynakların kıtlığı nedeniyle, tekneler sürüklenen ağaç parçalarından veya hayvan kemiklerinden yapılmış hafif iskeletlerle inşa edilmiştir. Deriler iskeletin üzerine gerilir ve su geçirmezliği korumak için periyodik olarak fok, mors veya balinalardan elde edilen yağla yağlanırdı. Kayaklar genellikle tek başına avlanan bir avcı için inşa edilirdi, ancak İnuitler ayrıca ondan fazla kişiyi alabilecek umiaq (umiak olarak da yazılır) adı verilen daha büyük tekneler de inşa etmişlerdir. Hayatta kalmak için hayvanlara bağımlılık, İnuitlerin göç eden hayvanları takip etmesini gerektiriyordu ve Umiaqlar kişisel eşyaların taşınmasına yardımcı oluyor ve çocuklar gibi kendi başlarına uzun mesafeler kat edemeyenler için ulaşım sağlıyordu.

Ünlü Foklar
Yeni İngiltere’nin en ünlü deniz memelisi, Andre adında bir foktu. 1961’de Maine, Rockport Limanı’nın liman müdürü Harry Goodridge, Maine, Penobscot Körfezi’nde terk edilmiş bir fok buldu ve onu sahiplendi. Andre adını alan fok, Goodridge ile kalmayı seçti ve hayatının geri kalanını sıcak mevsimlerde Penobscot Körfezi’nde geçirdi. Yavruyken Andre, Goodridge’in evinde yaşadı ve hatta aileyle birlikte televizyon izledi. Daha sonra, Andre ve Goodridge, turistler için iskelede günlük gösteriler yapmaya başladılar; bu gelenek, Andre’nin 25 yaşında 1986’daki ölümüne kadar sürdü. Bugün, Andre’nin bir heykeli Rockport Limanı kıyısında bulunmaktadır. Andre, yaşamı boyunca önemli haberlere konu oldu ve daha sonra Paramount, Andre’nin hikayesinden esinlenerek bir film çekti. Birçok kişinin hayal kırıklığına uğramasına rağmen, filmde Andre’yi canlandırmak için bir fok değil, bir deniz aslanı kullanıldı. Foklar, deniz aslanları ve morslar ayrıca “Finding Dory”, “Madagascar” filmleri ve “Ice Age 4” gibi çeşitli çizgi filmlerde ve çocuk filmlerinde birçok yan rolde yer almaktadır.
Kaynak: https://ocean.si.edu/ocean-life/marine-mammals/seals-sea-lions-and-walruses






